Phát hiện hố sụt khổng lồ hoàn toàn mới giữa lòng Phong Nha - Kẻ Bàng

Trong một lần rà soát ảnh vệ tinh trên Google Earth nhằm tìm kiếm các dấu hiệu địa chất tiềm năng của hang động tại khu vực Phong Nha - Kẻ Bàng, ông Kevin Ditamore - một thành viên kỳ cựu của Hiệp hội Hang động Hoa Kỳ (NSS) đã chú ý đến một vệt đen lớn bất thường.

Từ thông tin này, ông Kevin trao đổi cùng một số chuyên gia hang động Hoa Kỳ khác cùng anh Nguyễn Văn Úy - Phó Giám đốc, Giám đốc an toàn Jungle Boss, quyết định tổ chức các đợt bay flycam rà soát thực địa.

Do hình ảnh mơ hồ cộng với việc vệt đen nằm nơi vị trí hiểm trở, mãi đến lần thứ 3, đoàn khảo sát mới xác định được vị trí chính xác của hố sụt khổng lồ. 

Anh Nguyễn Văn Úy cho biết, ở thời điểm đó, không một ai biết liệu có con đường nào dẫn đến tọa độ này hay không.

Tiền trạm mở lối

Mang theo những hình ảnh ban đầu, Jungle Boss lập tức báo cáo với Ban Quản lý Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng. Sau khi xác định mục tiêu khảo sát là khu vực Chà Nòi - Khe Gát, đoàn chuyên gia đã thiết kế một lộ trình tiếp cận dựa trên lối mòn mà lực lượng kiểm lâm sử dụng để tuần tra định kỳ hàng tháng.

Ngày 27/4/2025, đoàn khảo sát gồm 10 thành viên, bao gồm 2 kiểm lâm khu vực bắt đầu chuyến tiền trạm đầu tiên. Suốt 5 ngày ròng rã trong Vườn quốc gia, thử thách khắc nghiệt nhất không phải là địa hình, mà là sự thiếu thốn về nguồn nước. Khu vực này hầu như không có suối lớn, lại đi vào mùa khô nên cả đoàn phải chắt chiu từng giọt nước từ các vũng nhỏ đọng lại.

Đến ngày thứ 3, khi vừa đặt chân đến vành miệng hố sụt, toàn bộ lương thực và nước uống đã cạn kiệt. Cả đoàn buộc phải quay trở về, chuẩn bị cho chuyến trở lại tiếp theo đu dây xuống đáy hố sụt.

Những ngày ròng rã giữa rừng rậm Phong Nha

Dựa trên lộ trình di chuyển và các điểm cắm trại đã được thiết lập từ chuyến tiền trạm, đợt khảo sát thứ 2 (từ ngày 23/7 đến 29/7/2025) được tổ chức quy mô với 24 thành viên. Lần này, mục tiêu là đu dây xuống đáy và đo đạc toàn bộ hố sụt.

Quá trình tiếp cận hố sụt là một hành trình rất gian nan. Ngày đầu tiên, đoàn băng qua khoảng 10km đường rừng rậm rạp. Sang ngày thứ 2, sau khi di chuyển thêm 11-12km, cả đoàn phải hạ trại tại một khu vực hoàn toàn không có suối hay hồ nước. Nguồn nước duy nhất là một mạch nhỏ rỉ ra từ vách đá, chỉ vừa đủ để nấu ăn, hoàn toàn không có nước để tắm rửa hay vệ sinh cá nhân.

Đến ngày thứ 3, tiếp tục di chuyển thêm 3km, vượt qua bãi đá tai mèo sắc nhọn, đoàn mới tiếp cận được miệng hố sụt. Tại đây, cả đoàn bất ngờ tìm thấy một số vỏ chai, lon hoen gỉ, dường như đã nằm ở đây từ 20-30 năm trước.

Những dấu tích cổ đại dưới đáy vực

Không chần chừ, đội ngũ kỹ thuật của Jungle Boss và các chuyên gia NSS nhanh chóng thiết lập hệ thống an toàn. Từng người một bám dây, thả mình xuống vách đá thẳng đứng.

Tại lòng hố sụt, cả đoàn ghi nhận miệng hố có hình bầu dục khổng lồ với kích thước khoảng 190m x 140m. Không gian bên trong hố sụt có chiều dài lên tới khoảng 250m, chiều ngang 200m và nằm ở độ sâu 120m. Anh Nguyễn Văn Úy xác nhận: “Đây là một trong những hố sụt lớn nhất mà anh từng thấy sau hơn 20 năm đi rừng”. Toàn bộ khu vực mang hình thái "bát úp ngược" khá đặc biệt, mở rộng dần từ trên xuống, bao quanh là các vách đá nhiều lỗ rỗng và những gờ đá sắc như dao.

Đáng chú ý, dưới đáy hố sụt là cả một hệ sinh thái nguyên sinh với vô số cây cổ thụ to lớn, chứng tỏ hố sụt đã hình thành từ hàng triệu năm trước.

Theo các chuyên gia, để tạo ra một vùng sụt lún vĩ đại như vậy, khu vực bên dưới đáy hố sụt chắc chắn từng là một dòng sông ngầm chảy xiết.

Khảo sát quanh đáy hố, đoàn thám hiểm phát hiện hàng triệu vỏ sò, vỏ ốc chất thành đống bên các vách đá, xen lẫn là nhiều bộ xương khỉ. Đây là minh chứng rõ nét cho một hệ sinh thái từng rất phong phú và vẫn đang âm thầm sinh sôi dưới đáy vực.

Đoàn khảo sát tích cực tìm kiếm các dấu hiệu địa chất dẫn đến một hang động ngầm nhưng không khả quan. Cả đoàn rà soát từng mét vách nhưng chỉ phát hiện một khe nứt nhỏ (cao 5m, sâu 12-15m) không có luồng khí lưu thông. Toàn bộ phần chân vách và dòng chảy đã bị tầng đất đá từ các đợt sạt lở lấp kín hoàn toàn, không lộ ra bất kỳ lối thông nào.

Trực tiếp quan sát, ông Kevin nhận định: "Dòng nước ở đây thoát qua hàng trăm lỗ và khe nhỏ li ti, thay vì tập trung vào một điểm duy nhất. Chúng tôi không tìm thấy bất kỳ lỗ mở nào có kích thước đáng kể hay có luồng gió thổi lên ở đáy hố sụt này”. Có nghĩa rằng, không có dấu hiệu cho thấy nơi đây tồn tại bất kỳ một hệ thống hang động nào kết nối với đáy hố sụt.

Không phát hiện thêm lối vào mới, ngày 27/7, cả đoàn quyết định rút quân sớm để đảm bảo an toàn.

Căn cứ vào quy mô khổng lồ của hố sụt và các dấu tích sinh học - địa chất, các chuyên gia NSS và Jungle Boss đều khẳng định: Hệ thống hang ngầm hoàn toàn có thể tồn tại ở khu vực này, chỉ là cửa vào đã bị tự nhiên đánh sập. 

Ngay sau khi trở về, mang theo những số liệu thực tế, Jungle Boss đã gửi báo cáo chi tiết lên Ban Quản lý Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng. Đơn vị đang đề xuất tiếp tục nghiên cứu mở rộng khu vực Chà Nòi - Khe Gát với sự tham gia của các chuyên gia địa chất - địa mạo. Đồng thời, Jungle Boss kiến nghị tổ chức các đợt khảo sát mới nhằm tìm kiếm tuyến tiếp cận từ bên ngoài hố sụt. Chuyến đi khép lại, nhưng đã đóng góp lớn vào công tác bảo tồn và hứa hẹn đưa những bí ẩn của Phong Nha sớm ra ngoài ánh sáng.