Bloedzuigers in Vietnam: veilig verwijderen en voorkomen

Schuif een vingernagel onder het smalle uiteinde van de bloedzuiger, het eind dat bijt, en duw hem zijwaarts weg tot hij loslaat. Doe daarna hetzelfde bij het brede uiteinde en schiet hem weg. Geen zout, geen aansteker en niet trekken. Wie bloedzuigers in Vietnam zo te lijf gaat, maakt van een klein, schoon beetje een wond die kan gaan ontsteken.

Meer is het niet. De rest van dit stuk gaat over waarom die drie kortere routes erger zijn dan niets doen, wat bloedzuigers echt van je huid weghoudt en in welke weken van het jaar je er überhaupt een tegenkomt.

De landbloedzuigers die je in Vietnam tegenkomt

In de Vietnamese jungle leven landbloedzuigers, familie Haemadipsidae, en het Vietnamese woord dat je gidsen hoort gebruiken is con vắt. Ze zitten in de bladlaag op de grond en op lage begroeiing, vinden je via trillingen, warmte en schaduw, en verplaatsen zich door steeds kop over staart te lussen. Dat gaat zo snel dat het de eerste keer echt verontrustend is om er een over je wandelschoen te zien kruipen.

Op trektochten in dit deel van Zuidoost-Azië kom je vooral twee soorten tegen. Haemadipsa zeylanica is de gewone bruine, algemeen in de regenwouden van de hele regio. Haemadipsa picta is de tijgerbloedzuiger: groenbruin van boven, met een gele streep langs elke flank en een oranje onderkant. De tijgerbloedzuiger zit meestal hoger in de begroeiing en gaat eerder voor je armen en nek dan voor je enkels. Daarom lost het standaardadvies om je broek in je sokken te stoppen maar de helft van het probleem op.

Een bloedzuiger neemt een paar milliliter bloed en valt na een minuut of twintig vanzelf af als je hem met rust laat. De beet zelf doet geen pijn. De meeste mensen merken het pas als ze het bloed zien.

Ter vergelijking: de landbloedzuigers in het Vietnamese bos zijn Haemadipsa, hetzelfde geslacht dat je in heel Zuid- en Zuidoost-Azië vindt. In rust zijn ze 2 tot 4 centimeter, ze vinden je via warmte en beweging en niet via geur, en ze klimmen omhoog in plaats van uit bomen te vallen. Dat laatste is het eerste misverstand dat de meeste gidsen hun groep uit het hoofd moeten praten.

Bloedzuiger verwijderen: waarom zout en vuur de verkeerde manier zijn

Een bloedzuiger die aan je vastzit, heeft een darm vol bacteriën en in het regenseizoen soms nog bloed van een ander dier uit het bos in zijn maag. Alles wat hem laat schrikken, zorgt ervoor dat hij die darminhoud leegt in het gaatje dat hij net in je heeft gemaakt.

Zout doet precies dat. De bloedzuiger trekt zich heftig samen en braakt uit voordat hij loslaat, en dat is waarom parasitologen al jaren proberen het zoutadvies de wereld uit te krijgen. Een vlam werkt op dezelfde manier en geeft je er nog een brandwond bij. Trek je een bloedzuiger met kracht los, dan scheuren vaak de monddelen af, en die blijven onder je huid achter.

Natte bladeren langs traag stromend water, daar kom je ze tegen, niet in de bomen.

In 2026 was dit ineens geen theoretische kwestie meer. Een studie in Transactions of the Royal Society of Tropical Medicine and Hygiene onderzocht landbloedzuigers op virussen en vond er vier nieuwe, waarvan drie verwant aan virussen die bij dieren en mensen een rol spelen. De zorg van de onderzoekers ging specifiek over mechanische overdracht, uitgelokt door de manier waarop mensen bloedzuigers verwijderen. Het risico zit in de techniek, niet in de bloedzuiger.

De gidsen controleren de groep bij elke rustpauze en zien een bloedzuiger sneller dan jij.

Met de vingernagelmethode omzeil je dat allemaal. Trek de huid strak zodat de bloedzuiger geen houvast heeft, schuif een nagel plat langs je huid onder de kleine zuignap en verbreek de zuigkracht. De bloedzuiger probeert zich dan aan je vinger vast te zuigen, wat onschuldig is en wat iedereen walgelijk vindt. Schiet hem het struikgewas in in plaats van hem plat te knijpen.

Bloedzuigerbeet: reken erop dat het een tijd blijft bloeden

Het speeksel van een bloedzuiger bevat een antistollingsmiddel, en vanuit de bloedzuiger bekeken is dat de hele bedoeling. De beet blijft een uur en soms een paar uur nabloeden, lang nadat de bloedzuiger weg is. Mensen schrikken daar veel meer van dan nodig is.

Maak de beet schoon met water en zeep, doe er een ontsmettingsmiddel op en dek hem af als het bloed je stoort. Verbind hem niet strak om het bloeden te stoppen: dat werkt niet, en je voelt het alleen maar meer. Een paar dagen jeuk erna is normaal. Roodheid die zich uitbreidt, warmte of pus is dat niet, en dan wil je naar een apotheek.

Het bloeden komt door hirudine, het antistollingsmiddel in bloedzuigerspeeksel. Daardoor kan een beet van 20 seconden nog een halfuur nabloeden nadat de bloedzuiger weg is. En daardoor ziet de wond er ook veel erger uit dan hij is.

Wat helpt tegen bloedzuigers in de jungle?

Insectenwerend middel op stof werkt een stuk beter dan op je huid, want huid zweet en stof houdt de dosis vast. De cijfers uit veldproeven zijn goed.

Een getal om te onthouden als je je spullen voor een langere tocht behandelt: DEET op stof, in een dosis van 0,93 mg per vierkante centimeter, bleef in tests bijna twintig dagen werkzaam. Je behandelt je sokken dus één keer aan het begin van een week in de jungle en je bent klaar.

De combinatie die in de praktijk werkt, is weinig spannend. Lange broek, ingestopt, over behandelde sokken, met schoenen die je enkel bedekken. Controleer je benen telkens als de groep stopt. Op langere avontuurlijke trektochten in Vietnam doen de gidsen bij elke pauze een controle, en een bloedzuiger op je rug zien ze sneller dan jij ooit zult doen.

Eerst de sokken over je broek, dan het middel op de sokken. Die volgorde maakt het verschil.

Wanneer zijn er de meeste bloedzuigers in Phong Nha?

Bloedzuigers hebben vocht nodig. In de droge maanden zijn ze nauwelijks te vinden, en in de dagen direct na zware regen zitten ze overal, wat in Phong Nha grofweg september tot en met december betekent. Het regenseizoen in Vietnam verloopt in het midden van het land anders dan in het noorden, en de natste periode van Midden-Vietnam valt precies samen met de piek van de bloedzuigers.

Op de bodem van een grot leeft niets waar een bloedzuiger zich mee kan voeden.

De meeste ontmoetingen vinden plaats op de bosbodem, niet in de grotten. In een grot hebben ze niets om van te leven. Onderweg ernaartoe pik je ze op, vooral op vochtige, schaduwrijke stukken en overal waar het pad door een dikke laag bladeren loopt.

Natte trekkingkleren en droge kampkleren, en nooit dezelfde set. Een bloedzuiger op een natte mouw is vervelend, een in een droge slaapzak is een slechte nacht.

Trektochten in het droge seizoen, tussen februari en mei, zijn vrijwel bloedzuigervrij. Zit het idee je echt dwars, dan is dat het antwoord, en het loont om over de beste reistijd voor Vietnam te lezen voordat je je data vastlegt, niet erna.

Om het in perspectief te zetten: in Quang Binh loopt het regenseizoen ongeveer van half september tot half december, en in die 13 weken blijft de bladlaag nat genoeg om landbloedzuigers de hele dag actief te houden op de bosbodem, niet alleen bij zonsopkomst en schemering. Van januari tot augustus zijn ze er wel, maar schaars, en op de drogere routes kun je een hele dag lopen zonder er een te zien. Een waterdichte zak van 10 tot 20 liter, lange sokken en DEET is je hele verdediging, en de organisator zorgt voor schoenen, handschoenen en beenkappen.

Bloedzuigers op trektochten in Phong Nha: waar het uitmaakt

Hoeveel kans je loopt, hangt af van de tijd onder het bladerdak, en dat verschilt sterk per tocht. Bij de grottentochten naar Tu Lan en op de meerdaagse routes is de kans het grootst dat je er een oploopt.

Twee tochten zijn in de natte maanden sowieso gesloten en staan daarom niet in de tabel: Bach Ma Discovery en de tochten naar de Do Quyen waterval zijn in september, oktober en november dicht en gaan op 1 december weer open.

De showgrotten niet, en daar spelen bloedzuigers ook geen rol. Bestaat je plan uit Paradise Cave en een boottocht de Phong Nha Cave in, dan horen bloedzuigers in geen enkele maand bij je reis. De looppaden en de weg voor de elektrische karretjes lopen niet door hun leefgebied.

De gidsen hebben insectenwerend middel en een verbanddoos bij zich en behandelen het verwijderen van een bloedzuiger als routine, wat het ook is. Niemand hoeft op een trektocht van Jungle Boss in zijn eentje een bloedzuiger af te handelen, en eerlijk gezegd zijn de bloedzuigers een detail waar mensen achteraf met plezier aan terugdenken, geen reden om je plannen om te gooien. Wat je verder meeneemt, staat in de paklijst voor een jungletrektocht, en hoe het in een grotere reis past, lees je in de reisroute voor Phong Nha.